TWÓRCZE ZABWKI czy ZABAWKI WYZWALAJĄCE TWÓRCZOŚĆ?

O roli zabawek w rozwoju kreatywności dziecka

Zabawa jest atrybutem dzieciństwa. Dziś, nikt tej prawdzie już nie zaprzecza! I chyba w mniejszości są ci, którzy wciąż wierzą słowom Platona, że zabawa jest przyjemnością bez specjalnego znaczenia. Analizując obraz Pietera Brueghela Zabawy Dziecięce dostrzec można, utrwalone piękna kreską, różne harce na powietrzu. Są tam, zabawy w berka, skakanie, rzucanie beretów, toczenie obręczy, chodzenie na szczudłach, stanie na głowie, na rekach i wiele innych form dziecięcej aktywności. Jeśli wierzyć tym, którzy mieli cierpliwość wszystkie je zliczyć, jest ich 95! Patrząc na ten obraz, trudno oprzeć się wrażeniu, że wiele z tych zabaw znanych 500 lat temu i dziś można zaobserwować na placach zabaw. Wrażenie to jednak zakłóca prostota przedmiotów, które niegdyś służyły dzieciom do zabawy- prostota zabawek, której współcześnie brakuje! Kamienie, wiatraki, balon, sznurek, obręcz itd. Lalka z wyjątkowo mięciutkim kucykiem, szczotką i grzebykiem w zestawie, gadająca kosiarka, interaktywny komputer edukacyjny itd. Dwa, różne światy! Nie ma wątpliwości, co do tego, że projektowanie skomplikowanych, mechanicznych zabawek wymaga pewnej puli zarówno wiedzy, jak i kreatywności samego twórcy. Lecz nie o ten aspekt twórczości chodzi. Nie chodzi również o ocenę innowacyjności samych zabawek. Zatem, o co tak naprawdę jest ważne, jeśli mówimy o roli zabawek w rozwoju twórczej aktywności dziecka?

Niesłychanie WAŻNE JEST, ABY ZABAWKA POZOSTAWIAŁA DZIECKU PRZESTRZEŃ DO TWORZENIA, czyli:

• twórczego kombinowania

• wymyślania i myślenia

• zdziwienia

• przerabiania (…)

INSPIROWAŁA DO TWÓRCZEGO DZIAŁANIA, WYZWALAŁA DZIECIĘCĄ KREATYWNOŚĆ!
Jeśli przedmiot do zabawy jest nazbyt skomplikowany, staje się tak absorbujący, że cała aktywność dziecka ogranicza się do jego poznania. Dlatego Maluch na początku zachwycony jest taką zabawką, nie może oderwać od niej oczu. Zadziwia go, że sama porusza się, hałasuje, jest kolorowa i ma dużo tajemniczych przycisków. Potem próbuje zrozumieć, skąd ten hałas, po co są te wszystkie przyciski. Zagląda do środka, stara się rozmontować zabawkę a jeśli nie jest w stanie tego zrobić, urywa jakaś jej część albo porzuca ją w kąt. Nikt z nas przecież nie lubi porażek. Skoro, zatem dziecko nie jest w stanie sprostać „poznaniu i zrozumieniu” tej zabawki, tym bardziej nie może „wyjść poza” owo poznanie, czyli:

• nie będzie twórczo kombinowało;

• nie będzie wymyślało, czym „na niby” jeszcze może być;

• tym bardziej nie przerobi jej na „coś”, co w danej chwili jest do zabawy jest właśnie potrzebne;

• nie będzie też zdziwione; nie będzie zadawało pytań „co by było gdyby…” gdyż taka zabawka nie pobudzi jego twórczej wyobraźni.

Z przebiegu procesu rozwoju umysłowego wynika, że i młodsze dziecko, tym prostsze powinny być przedmioty do zabaw. Doświadczenie również pokazuje, że im prostsza zabawka, tym daje więcej możliwości do twórczego działania w zabawie, pozostawia „LUKI, które zachęcają do fantazjowania”. „Bania …Luki… Luki. Bania
 Cóż to jest do wyjaśniania 
Owe luki to z reguły 
Najzwyklejsze w świecie dziury”. (Banialuki do zabawy i nauki, Agnieszka Frączek). Te „najzwyklejsze w świecie dziury” niejako zmuszają dziecko do zastanowienia, pytania i szukania wyjaśnień, wyobrażania sobie i tworzenia nowych zastosowań zabawki. A jeśli temu tworzeniu towarzyszą dziecięce „banialuki” – śmieszne, droczne, rozbrykane, choć nie zawsze rymowane, to znak, że zabawka sprzyja rozwoju kreatywności dziecka, bowiem pobudza dziecięcą wyobraźnię, pomysłowość, wreszcie twórcze myślenie.

Dorota Dziedziewicz

Pedagog, nauczyciel wychowania przedszkolnego, pracuje jako asystent w Pracowni Psychopedagogiki Kreatywności na warszawskiej APS.